Hạng cân trong MMA không chỉ là những con số khô khan trên bàn cân, nó là cả một chiến trường tâm lý và thể chất diễn ra trước cả khi tiếng chuông bắt đầu. Cuộc chiến thực sự của một võ sĩ nhiều khi không phải với đối thủ, mà là với chính cơ thể mình trong tuần lễ cân ký, nơi mà việc cắt cân (cut weight) có thể quyết định 90% kết quả trận đấu. Đối với những ai theo dõi UFC hay ONE Championship, chúng ta đều đã quá quen với hình ảnh các võ sĩ hốc hác, kiệt sức trên bàn cân, đó chính là minh chứng tàn khốc nhất cho tầm quan trọng của việc thi đấu đúng thể trạng, và là nền tảng tạo nên những cuộc tranh luận bất tận về ngôi vương pound-for-pound.
Tại sao hạng cân trong MMA lại quan trọng đến vậy?
Trong một môn thể thao đối kháng toàn diện, nơi một cú đấm có thể thay đổi tất cả, việc phân chia hạng cân là nền tảng cốt lõi không thể thiếu. Nó không chỉ là luật lệ, nó là sự công bằng.
Công bằng và an toàn là trên hết
Thử tưởng tượng một võ sĩ nặng 70kg (Lightweight) phải đối đầu với một gã khổng lồ 120kg (Heavyweight). Đó không còn là thể thao, đó là một màn hành xác. Hạng cân đảm bảo rằng các võ sĩ thi đấu với những đối thủ có cùng khung xương và khối lượng cơ bắp tương đương. Điều này giảm thiểu tối đa rủi ro chấn thương nghiêm trọng và giữ cho cuộc chơi công bằng, nơi kỹ năng và chiến thuật quyết định người chiến thắng, chứ không phải lợi thế về sức vóc trời cho.
Ảnh hưởng trực tiếp đến chiến thuật
Mỗi hạng cân có một “meta” game hoàn toàn khác nhau.
- Flyweight (Hạng ruồi): Tốc độ kinh hoàng, cardio vô tận, và những combo kỹ thuật phức tạp.
- Lightweight (Hạng nhẹ): Sự cân bằng hoàn hảo giữa tốc độ, sức mạnh và kỹ thuật. Đây được coi là hạng cân khắc nghiệt nhất thế giới.
- Heavyweight (Hạng nặng): Sức mạnh knockout một chạm. Cardio thường là vấn đề, nhưng chỉ cần một cú vung tay chính xác là đủ để kết thúc trận đấu.
Việc thi đấu ở một hạng cân nhất định buộc võ sĩ phải xây dựng lối đánh và chiến thuật phù hợp với đặc thù của hạng cân đó.
Màn tra tấn kinh hoàng mang tên “cắt cân”
Đây là mặt tối của các hạng cân. Võ sĩ thường duy trì cân nặng cao hơn nhiều so với giới hạn cho phép và phải trải qua quá trình ép cân, chủ yếu là loại bỏ nước khỏi cơ thể, để đủ điều kiện thi đấu. Quá trình này cực kỳ khắc nghiệt, vắt kiệt thể lực và ảnh hưởng lớn đến khả năng thi đấu. Một pha cắt cân thất bại không chỉ khiến võ sĩ thua trận mà còn có thể đe dọa đến tính mạng.
Khái niệm “Pound-for-Pound” danh giá
Chính vì có hạng cân, chúng ta mới có khái niệm “Pound-for-Pound” (P4P) – bảng xếp hạng vinh danh những võ sĩ xuất sắc nhất hành tinh bất kể họ thi đấu ở đâu. Ai là người giỏi nhất nếu mọi người đều có cùng cân nặng? Những cái tên như Jon Jones, Islam Makhachev, hay Alexander Volkanovski luôn là tâm điểm của những cuộc tranh luận này.
Phân loại các hạng cân MMA phổ biến nhất
Mặc dù có nhiều giải đấu với những quy định riêng, hệ thống hạng cân của UFC được xem là tiêu chuẩn vàng của ngành MMA thế giới.
Các hạng cân nam tại UFC
Đây là sân khấu chính của những trận chiến đỉnh cao, được chia thành 8 hạng cân chính:
- Flyweight (Hạng ruồi): đến 125 lbs (56.7 kg)
- Bantamweight (Hạng gà): đến 135 lbs (61.2 kg)
- Featherweight (Hạng lông): đến 145 lbs (65.8 kg)
- Lightweight (Hạng nhẹ): đến 155 lbs (70.3 kg)
- Welterweight (Hạng bán trung): đến 170 lbs (77.1 kg)
- Middleweight (Hạng trung): đến 185 lbs (83.9 kg)
- Light Heavyweight (Hạng dưới nặng): đến 205 lbs (93.0 kg)
- Heavyweight (Hạng nặng): từ 206 đến 265 lbs (120.2 kg)
Các hạng cân nữ tại UFC
MMA nữ cũng ngày càng phát triển với 4 hạng cân chính thức, nơi những nữ chiến binh hàng đầu tranh tài:
- Strawweight (Hạng rơm): đến 115 lbs (52.2 kg)
- Flyweight (Hạng ruồi): đến 125 lbs (56.7 kg)
- Bantamweight (Hạng gà): đến 135 lbs (61.2 kg)
- Featherweight (Hạng lông): đến 145 lbs (65.8 kg)
Sự khác biệt tại ONE Championship
ONE Championship có một cách tiếp cận rất khác và được cho là an toàn hơn. Họ cấm việc cắt cân bằng cách khử nước. Các võ sĩ phải thi đấu ở cân nặng tự nhiên của mình, và được kiểm tra độ hydrat hóa thường xuyên. Vì vậy, hạng cân của ONE thường cao hơn một bậc so với UFC. Ví dụ, hạng Featherweight của ONE có giới hạn 155 lbs, tương đương với hạng Lightweight của UFC.
Nghệ thuật và khoa học đằng sau việc cắt cân
Nói đến hạng cân là phải nói đến cắt cân. Đây là một quá trình khoa học nhưng cũng đầy rủi ro, đòi hỏi sự giám sát chặt chẽ từ các chuyên gia dinh dưỡng và huấn luyện viên.
Cắt nước chứ không phải cắt mỡ
Một lầm tưởng phổ biến là võ sĩ giảm mỡ để ép cân. Thực tế, trong tuần cuối cùng, họ chủ yếu loại bỏ nước ra khỏi cơ thể. Họ không thể đốt 10kg mỡ trong 1 tuần, nhưng họ có thể thải ra 10kg nước. Đây là một quá trình cực kỳ nguy hiểm.
Quy trình cắt cân của một võ sĩ chuyên nghiệp
Quy trình này thường kéo dài cả tuần và được tính toán rất kỹ lưỡng:
- Water-loading: Uống thật nhiều nước (8-10 lít/ngày) trong những ngày đầu tuần để “đánh lừa” cơ thể vào chế độ thải nước liên tục.
- Giảm và cắt nước: Giảm dần rồi ngưng uống nước hoàn toàn trong 24-48 giờ cuối cùng. Cơ thể vẫn tiếp tục thải nước theo thói quen, gây ra sụt cân nhanh chóng.
- Chế độ ăn ít Natri, ít Carb: Giảm muối và carb để cơ thể không giữ nước.
- Xông hơi, tắm muối Epsom, mặc đồ nilon chạy bộ: Đây là những bước cuối cùng để “vắt” ra những giọt nước cuối cùng trước giờ cân.
Rủi ro và mặt trái của việc ép cân
Cá nhân tôi cho rằng đây là khía cạnh phi thể thao và nguy hiểm nhất của MMA hiện đại. Việc khử nước cấp tính có thể dẫn đến suy thận, sốc nhiệt, tổn thương não và thậm chí là tử vong. Chưa kể, một võ sĩ bị vắt kiệt nước sẽ có khả năng chịu đòn kém hơn rất nhiều, làm tăng nguy cơ bị knockout và chấn thương sọ não.
Những trận đấu “siêu kinh điển” giữa các hạng cân
Chính ranh giới giữa các hạng cân lại tạo ra những kịch bản hấp dẫn nhất: những trận siêu kinh điển (superfight) nơi các nhà vô địch thách thức lẫn nhau.
“Champ-Champ”: Giấc mơ của mọi nhà vô địch
Trở thành nhà vô địch ở hai hạng cân khác nhau là di sản tối thượng. Conor McGregor, Daniel Cormier, Amanda Nunes và Georges St-Pierre là những cái tên đã làm được điều không tưởng này. Những trận đấu này không chỉ là về chiếc đai, mà còn là về việc khẳng định vị thế huyền thoại.
Trận đấu Catchweight: Khi hai bên không cùng thuyền
Catchweight là một trận đấu diễn ra ở một mức cân nặng thỏa thuận, không thuộc bất kỳ hạng cân chính thức nào. Nó thường xảy ra khi một võ sĩ lố cân, hoặc khi hai võ sĩ ở hai hạng cân khác nhau muốn đối đầu mà không ai muốn thay đổi hạng cân hoàn toàn.
Rủi ro khi nhảy hạng: “Người tốt to con sẽ thắng”
Có một câu nói kinh điển trong giới võ thuật: “A good big man beats a good little man” (Một người to con giỏi sẽ đánh bại một người nhỏ con giỏi). Trận đấu giữa Israel Adesanya (vô địch Middleweight) và Jan Błachowicz (vô địch Light Heavyweight) là minh chứng rõ nhất. Dù kỹ năng của Izzy vượt trội, anh vẫn không thể vượt qua được lợi thế về thể chất và sức mạnh của Błachowicz.
Tranh cãi và tương lai của các hạng cân MMA
Hệ thống hạng cân hiện tại không phải là hoàn hảo và luôn là chủ đề gây tranh cãi trong cộng đồng.
Có nên thêm hạng cân mới không?
Khoảng cách 15 lbs (gần 7kg) giữa Lightweight (155) và Welterweight (170) là quá lớn. Rất nhiều võ sĩ quá to so với 155 lbs nhưng lại quá nhỏ so với 170 lbs. Điều này dẫn đến lời kêu gọi tạo ra các hạng cân trung gian như 165 lbs (Super Lightweight). Đây là một thay đổi hợp lý nhưng các giải đấu lớn như UFC vẫn còn do dự.
Vấn đề gian lận cân nặng và IV ban
Sau khi cân, các võ sĩ có khoảng 24-36 giờ để bù nước và nạp lại năng lượng. Nhiều người có thể tăng lại 10-15kg. Để hạn chế việc hồi phục quá nhanh và thiếu an toàn, USADA đã cấm sử dụng túi truyền tĩnh mạch (IV) để bù nước. Lệnh cấm này gây ra nhiều tranh cãi, vì nhiều người cho rằng nó còn nguy hiểm hơn khi võ sĩ cố gắng uống một lượng nước khổng lồ trong thời gian ngắn.
Quan điểm cá nhân: Liệu có giải pháp tốt hơn?
Theo kinh nghiệm xem MMA của tôi, việc cắt cân cực đoan đang dần làm hại môn thể thao này. Các trận đấu bị hủy vào phút chót, sức khỏe võ sĩ bị bào mòn. Mô hình kiểm tra hydrat hóa của ONE Championship có vẻ là một hướng đi văn minh và an toàn hơn. Có thể nó sẽ không loại bỏ hoàn toàn việc cắt cân, nhưng nó sẽ hạn chế những màn tra tấn thể xác hãi hùng mà chúng ta vẫn thường thấy.
Kết luận
Hạng cân trong MMA là một thế giới phức tạp, đầy rẫy chiến thuật, khoa học và cả những hy sinh đau đớn. Nó là bộ luật định hình nên các trận đấu, tạo ra các huyền thoại và là nguồn cơn của những cuộc tranh luận không hồi kết. Hiểu về nó không chỉ là biết về những con số, mà là hiểu được phần hồn của môn thể thao này, nơi mỗi gam trọng lượng đều có thể là ranh giới giữa vinh quang và thất bại. Suy cho cùng, cuộc chiến cân nặng là trận đấu đầu tiên mà mọi võ sĩ phải chiến thắng trước khi bước vào lồng bát giác.